'Algemene Beschou­wingen' op begroting 2018


30 november 2017

Op donderdag 30 november 2017 is onderstaande bijdrage uitgesproken door fractievoorzitter Jeroen Brink tijdens de behandeling van de begroting 2018 in het Algemeen Bestuur van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. In plaats van inhoudelijk in te gaan op de begroting is er voor gekozen om het Algemeen Bestuur te wijzen op de manier waarop het bestuur van het waterschap is ingericht en op welke wijze er met elkaar wordt samengewerkt.

Aanleiding voor deze insteek is de gang van zaken rondom het vertrek en de vervanging van Dagelijks Bestuur lid Ariane Hoog. Hierbij hebben de coalitie fracties en het Dagelijks Bestuur de overige fracties van het Algemeen Bestuur volledig buitengesloten en op geen enkele wijze geïnformeerd over de gang van zaken en de uiteindelijke uitkomst. Die uitkomst, een voorgestelde benoeming van een extern Dagelijks Bestuur lid, werd pas in de Algemeen Bestuur vergadering van 13 september duidelijk, na maanden van stilte. Een extern lid van het Dagelijks Bestuur maakt geen onderdeel uit van het Algemeen Bestuur. Dat is wettelijk toegestaan, maar er moet wel toestemming gevraagd worden aan Gedeputeerde Staten van de provincie. Dit heeft het Dagelijks Bestuur in de zomerperiode gedaan, zonder het volledige Algemeen Bestuur hiervan op de hoogte te stellen. Tijdens de Algemeen Bestuur vergadering van 13 september werd er alsnog 'toestemming' gevraagd aan het Algemeen Bestuur om deze dispensatie aan te vragen bij de provincie. Maar dat betrof dus toestemming achteraf, nadat datgene waarvoor toestemming gevraagd werd al lang en breed was gedaan. Dit leverde bij de niet-coalitie fracties toch wel een heel ongewenste indruk af: niet geïnformeerd, acties zonder toestemming uitgevoerd, voorstel om extern Dagelijks Bestuur lid te benoemen. Kortom, er was behoorlijk veel tumult (voor waterschap begrippen) in de Algemeen Bestuur vergadering van 13 september.

Omdat geen van de coalitie fracties dan wel het Dagelijks Bestuur ook maar enig inzicht heeft gegeven op enkel moment, in het openbaar, dat de gang van zaken rondom de benoeming van dit nieuwe externe Dagelijks Bestuur lid op geen enkele wijze de schoonheidsprijs verdiende, is besloten om op het aspect van samenwerking in het Algemeen Bestuur in te gaan in de beschouwing van de Partij voor de Dieren. Onze fractie ziet deze gang van zaken voortvloeien uit het 'compromisme', dat een al lang bestaande traditie in politiek en bestuur is, maar grote delen van de Nederlandse bevolking, mens en dier, buitenspel zet.


Voorzitter,

Om te beginnen onze dank aan de PvdA dat ze zich geroepen voelen om iets aan de teruglopende biodiversiteit te doen, mooi om een voor de Partij voor de Dieren al jaren belangrijk punt nu ook bij een mensen partij aandacht te zien krijgen, zitten we hier gelukkig niet helemaal voor niets.

Nu mijn bijdrage. Het is weer tijd voor de algemene beschouwingen voor ons waterschap, een moment waarop veel collega's gebruik maken om hun visie op de stand van zaken van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht te geven, wat gaat er goed en wat kan er beter. Ik wil dit moment echter gebruiken om er echt 'algemene beschouwingen' van te maken, en voorbij te gaan aan de waan van de dag en deze bestuursperiode.

En wel hierom, voorzitter. Ik kan mij net als voorgaande jaren druk maken over zaken die voor ons als Partij voor de Dieren van belang zijn. Hoe we omgaan met dieren bijvoorbeeld, met als meeste prominente actor de muskusrat in de afgelopen periode en ook voor volgend jaar. Hoe er een visie lag waar onomwonden in stond dat de optie volledige uitroeiing als enige onderzocht zou gaan worden, wat de portefeuillehouder overigens met klem bestreed. Een visie die aan alle kanten rammelde, zo wel qua inhoud als de wijze van totstandkoming. Waarvan tijdens de commissie behandeling bleek dat de Partij van de Arbeid zich helemaal kon vinden in de lange termijn visie van volledige uitroeiing, natuurlijk wel eufemistisch 'muskusratten vrij gebied' genoemd. De CDA fractie was 'verheugd' met de nieuwe visie, want anders zou de schade die muskusratten aanrichten aan dijken nog veel groter worden. En zoals we allemaal weten, de schade aangebracht door de muskusratten die we niet vangen loopt in de miljoenen, tenminste, dat leid ik af uit de toon stelling. Categorie bedrijven steunde het voorstel van harte. Ongebouwd vond het een prima stuk. Alleen Water Natuurlijk vond het een stuk van matige kwaliteit, maar was niet principieel tegen muskusratten beheer. Andere fracties hielden zich al dan niet wijselijk stil. Kortom, het voorstel van de Partij voor de Dieren tijdens de commissie vergadering om de hele visie van tafel te halen en alleen de bestaande samenwerkingsovereenkomst te ondertekenen kreeg geen enkele steun. Maar de wonderen waren de wereld nog niet uit, want tijdens de Algemeen Bestuur vergadering kwamen de fracties van Water Natuurlijk, VVD, Natuurterreinen én, ja echt, de Partij van de Arbeid met een amendement om die eerder warm onthaalde visie niet vast te stellen, maar er 'slechts' kennis van te nemen. Dat amendement werd unaniem aangenomen, waar wij als fractie erg blij mee waren, maar wel hoogst verbaasd over waren, want het resultaat was hetzelfde als wat wij in de commissie gevraagd hadden, namelijk de visie uit het besluit halen en alleen de samenwerkingsovereenkomst te verlengen. Ik heb het maar uitgelegd als onvoldoende ervaring van mijn kant om dit op een politiek bestuurlijke wijze te regelen, maar er ging wel een lampje ergens zachtjes branden.

Want voorzitter, ook de discussie over weidevogels en het beheer van hun leefgebieden en daarmee de toekomst van weidevogels in ons land was een eye-opener. Collega Van der Kraan heeft er verschillende malen aandacht aan besteed, vragen gesteld in commissie vergaderingen, schriftelijke vragen, en telkens was het antwoord van de portefeuillehouder: we doen alles wat mogelijk is en dus gaat het prima met weidevogel leefgebieden. Sterker, tijdens de behandeling van het watergebiedsplan Aetsveldse polder Oost op 20 april gaf de portefeuillehouder aan dat als het waterschap de voorstellen van de Partij voor de Dieren zou volgen dat de weidevogels een stuk slechter af waren geweest, en dat we ons in het vervolg eerst maar eens goed moesten verdiepen in de materie. Pats, een stevige tik op de vingers voor onze fractie. Maar ondanks al deze goede berichten uit ons waterschap melde gedeputeerde Tekin van de provincie Noord-Holland afgelopen week nog via de wekelijkse nieuwsbrief: “Het blijft 2 voor 12 voor de weidevogels. Het is daarom alle hens aan dek." Ook hier zijn we dus erg verbaasd over de compleet verschillende opvattingen die over de stand van zaken van weidevogels in ons gebied leven. Klaarblijkelijk snapt ook op dit dossier onze fractie niet hoe dit politiek bestuurlijk werkt. Bij mij ging het lampje weer iets harder branden, hè, wat speelt hier.

En, voorzitter, om deze niet-inhoudelijke bespreking van inhoudelijke dossiers in ons waterschap af te ronden, als laatste voorbeeld geen vissen of ganzen, maar turbines, en wel windturbines. Ook op dit dossier, duurzame energie opwekking bijdragend aan de ambitie om in 2020 volledig energie-neutraal te opereren als waterschap, ontstaat inmiddels een wazige mist. We lezen in de stukken van de bestuursrapportage dat onze drie windturbines aan de Westpoortweg niet doorgaan. Drie hele belangrijke windturbines, want die zouden de helft van de ruwweg 50% energie-opwekking dan wel -besparing voor hun rekening nemen die nog nodig is. We lezen dat er samen met het Havenbedrijf Amsterdam beroep tegen het besluit van de provincie Noord-Holland is aangetekend bij de Raad van State. Maar erg belangrijk vond dit bestuur het klaarblijkelijk niet. Want in plaats van een vlammend betoog van bijvoorbeeld de portefeuillehouder om het beroep kracht bij te zetten, was namens het bestuur alleen ondergetekende aanwezig bij de behandeling van de zaak, en dan ook nog eens als burger, juist omdat we als waterschap géén beroep hadden aangetekend! En voor wie het ontgaan was, de Raad van State heeft alle beroepen van tafel geveegd, dus die windturbines komen er zeker niet voor 2020. In de bestuursrapportage zien we dan in ieder geval nog de indicator "Zelfvoorzienend door eigen duurzame energieproductie in 2020" staan, met een norm van 40% en een prognose van 47% voor 2017. De resterende 54% moeten dus in 2018 en 2019 gehaald worden, wat gezien de lange doorlooptijd van dit soort projecten zeer onwaarschijnlijk is. Daar gaan de genoemde 24.200 zonnepanelen echt geen verandering in brengen, hoe graag de wens ook de vader van de gedachte is. En als we dan kijken naar de begroting voor 2018 dan blijkt dat daar 3 andere indicatoren in staan dan de 4 indicatoren die in de bestuursrapportage staan. Bijzonder. Sterker, in het twee hele pagina's beslaande kopje over "Programma 7: Duurzaamheid", komt de ambitie om in 2020 100% energie-neutraal te zijn helemaal niet meer voor, daar staat de landelijke doelstelling van 40%, zoals afgesproken in het Nationale Klimaatakkoord van 2010. Tja, ook hier ontgaan ons klaarblijkelijk de politiek bestuurlijke mores die horen bij het een zeggen en onderwijl het andere doen, zonder daarbij te blikken of te blozen. Het lampje ging hierdoor nog iets harder branden.

Maar Voorzitter, over al deze voor ons wezenlijke zaken ga ik het dus niet hebben. Wel kom ik dan na deze inleiding uit bij waar het lampje echt volop van ging branden, en bijna is doorgebrand kan ik u verzekeren. En dat was de gang van zaken rondom het vertrek en de vervanging van het door onze fractie gewaardeerde Dagelijks Bestuur lid mevrouw Ariane Hoog. De gang van zaken voelde als een duik in zwart water. Maar tijdens de Algemeen Bestuur vergadering van 13 september bleek dat het voor in ieder geval de hele coalitie geen zwart water was, maar hoogstens wat grijs en troebel water. De Partij van de Arbeid noemde het vertrek van mevrouw Hoog een schok, er waren gesprekken voor nodig om als coalitie wéér op één lijn te komen, maar de conclusie van de andere fracties van de coalitie was dat ze toch wel graag met de VVD verder wilden, er was geen sprake van een échte (!) breuk met de VVD. Wel was het voorstel om een niet Algemeen Bestuurslid voor te dragen verrassend. Eigenlijk past dat niet in ons monistisch systeem, maar de overige coalitie fracties lieten zich door de VVD overtuigen met allerlei 'goede' argumenten waarom het niet mogelijk was een zittend VVD AB-lid voor te dragen. Nou, mooi toch? Ook het CDA had een betoog waaruit duidelijk bleek dat ze niet blij waren met de gang van zaken, maar uiteindelijk toch akkoord gingen met de voordracht van een extern DB-lid. Helaas is de bijdrage die de heer Zwanenburg in eerste termijn geleverd heeft niet aanwezig op de AGV Waterschapsinformatie website, anders had ik er wel wat smeuïge quotes uit gebruikt. Wel vond de CDA het nodig om mede namens een aantal oppositie fracties de VVD op te roepen toch vooral een zittend AB-lid te verzoeken op te stappen, zodat de heer Smit die plek kon innemen en alsnog zitting kon nemen als AB-lid. De VVD vond vanzelfsprekend dat zowel proces als uitkomst helemaal prima waren. Water Natuurlijk sloot zich daar bij aan, het proces was beslist niet onzorgvuldig en zéker geen achterkamertjes. En vanaf dat moment werd het water zwart, voorzitter.

Want voorzitter, die uitspraak laat toch wel heel duidelijk zien hoe er heel verschillend gekeken kan worden naar hoe je een organisatie, als het waterschap, wilt besturen. En daar is klaarblijkelijk een heel groot en breed grijs gebied aanwezig, waarin de ene bestuurder zegt "prima, moet kunnen", de volgende zegt "dit is absoluut onwenselijk", en een derde zegt "fraai is het niet, maar het is niet anders". En helaas heeft zowel de politiek als het bestuur van dit land in de loop der jaren besloten dat dit grijze gebied hét gebied is waar we elkaar willen ontmoeten en zaken willen doen. In dat gebied is geen plek voor goed en fout, voor wit en zwart, alles is genuanceerd. In dat gebied is derhalve ook geen plek voor idealisme, want dan heb je een té eenzijdige blik op de wereld. Maar wat we ons met elkaar niet realiseren is dat het juist dat grijze gebied is waardoor er zo weinig vertrouwen in de politiek en overheidsbestuur is. En dan heb ik het nog niet eens over de niet onaanzienlijke hoeveelheid integriteit kwesties waar de VVD in de recente periode tegenaan gelopen is. Nee, ik heb het over hoe wij met zijn alleen, ook hier in dit Algemeen Bestuur van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht met elkaar omgaan en dit waterschap met elkaar besturen. En als na drie maanden van alleen met de coalitie fracties spreken over de benoeming van een nieuw DB-lid het resultaat is dat er een extern iemand wordt voorgedragen, en de fracties die niet in de coalitie zitten op geen enkele wijze op de hoogte gebracht zijn afgezien van een nietszeggend processtuk van de VVD, en er toestemming gevraagd wordt voor iets wat al lang en breed gedaan is, dan kun je in de optiek van onze fractie toch onmogelijk zeggen dat het ging om een zorgvuldig proces dat niet in achterkamertjes is doorlopen. Maar daar verschillen de meningen toch behoorlijk over is gebleken.

Voorzitter, mijn beschouwing van hoe dit waterschap er voor staat, en waar we naar toe gaan, is dan ook gebaseerd op de volgende stelling: "dit waterschap wordt niet door ons allen bestuurd ten behoeve van alle inwoners, maar door een coalitie die alleen oog heeft voor de belangen van de inwoners die op hun partijen gestemd hebben". Daarbij kan ik niet onvermeld laten dat in het geval van het waterschap het systeem bij wet al zodanig gemanipuleerd wordt dat er ook fracties aanwezig zijn die niet verkozen worden, maar zondemeer zitting mogen nemen omdat ze een deelbelang vertegenwoordigen, en alleen naar hun achterban uitleg hoeven te geven over wat ze doen. En deze gang van zaken zien we ook landelijk terug. We hebben een nieuw kabinet bestaande uit vier coalitie genoten die op z'n zachtst gezegd niet al te dicht bij elkaar liggen in hun visie hoe de wereld er uit zou moeten zien. Desondanks hebben ze er na maandenlange onderhandelingen toch voor gekozen om met elkaar in één kabinet en één coalitie te gaan zitten en elkaars standpunten te verdedigen. En dat alles gebeurt onder de noemers "het land moet toch bestuurd worden" en "wij nemen onze verantwoordelijkheid". Wat zij echter in mijn visie doen is het democratische systeem juist kapen, geweld aandoen zelfs, om zoveel mogelijk hún achterban tevreden te stellen. Dat ze daarmee een groot deel van de kiezers en daarmee inwoners van Nederland buitenspel zetten lijkt hen niet te deren. Want ze doen dit toch vanuit een oprechte gedachte? En andere partijen lopen toch weg voor hun verantwoordelijkheid?

Ik zou mijn stelling dan ook aan mijn collega bestuurders ter overweging willen meegeven, voorzitter. Wellicht sla ik de plank volledig mis, en is dit nu eenmaal de beste en enige manier om invulling te geven aan de keuzes van de kiezers. Maar realiseert de coalitie zich wel, zowel die in Den Haag als die hier in ons eigen waterschap, dat ze de partijen en hun achterban die niet in de coalitie zitten buitenspel zetten, door het systeem zo in te richten en te gebruiken? Want als één ding helder is geworden, de coalitie partners in dit waterschap houden krampachtig aan elkaar vast, zoveel is wel duidelijk geworden tijdens de bespreking van het nieuw voor te dragen DB-lid. Gevolg is echter wel dat je elkaar dus ook steunt als je het niet met elkaar eens bent, want je kunt elkaar niet afvallen natuurlijk. Als er dus een voorstel ter tafel komt van een niet-coalitie fractie waarmee de ene coalitie partner het wel eens is en de andere niet, ja, dan stem je vanzelfsprekend tegen, want de coalitie moet in stand blijven. Landelijk zien we dat op dit moment al gebeuren. En in ons waterschap gebeurt het ook, de gang van zaken rondom de muskusratten visie is wel het beste voorbeeld. Het voorstel van onze fractie om de visie van tafel te halen werd weggestemd. Hetzelfde voorstel anders verwoord maar voorgesteld door Water Natuurlijk wordt omarmd, hoe is het mogelijk! Onze fractie zit wat dat betreft echt voor spek en bonen in dit bestuur voorzitter. En dan kan er van alles gezegd worden over hoe wij oppositie voeren, hoe wij onze punten proberen binnen te halen, hoe onervaren we zijn in dit politiek bestuurlijke spel. Tegelijkertijd vraag ik mij dan af of dat is hoe je met elkaar wilt samenwerken. Ik heb de historie van onze fractie er op nageslagen, en op één keer na zijn al onze voorstellen categorisch weggestemd. Waren het dan wellicht hele slechte voorstellen waardoor de taak waarvoor het waterschap bestaat in gevaar komt? Volgens mij niet. Wel waren het voorstellen die niet uit het 'ons' van de coalitie kwamen, en met 19 stemmen in dit bestuur heb je toch wel hun steun ook nodig om hier iets voor elkaar te krijgen. Maar dat vergt een gang naar het 'grijze gebied', waar wij ons niet graag ophouden, en daardoor wellicht kansen laten lopen.

Voorzitter, de wijze waarop we op dit moment met elkaar dit land en dit waterschap besturen laat een duidelijke scheiding in 'wij' en 'zij' zien. Zodra fracties toetreden tot een coalitie ontstaat er een 'wij'/'zij' tegenstelling. De gedachte die leidend wordt is dat alleen wat 'wij' belangrijk vinden ook van belang is, en wat 'zij' belangrijk vinden niet, anders hadden ze maar tot 'wij' moeten toetreden. De Partij voor de Dieren staat er om bekend dat we niet deelnemen aan coalities. Andere partijen verwijten ons dan dat we weg lopen voor onze verantwoordelijkheid, wij stellen juist dat dit 'compromisme' de verkeerde manier is om een organisatie of overheid te besturen. We zouden met zijn allen die besluiten moeten nemen die belangrijk en positief zijn voor de inwoners van ons waterschap en land. Die mogelijkheid wordt door het vormen van coalities met een dichtgetimmerd regeer- of bestuursakkoord categorisch onmogelijk gemaakt. En dat levert het dubieuze beeld op dat partijen beleid gaan verdedigen dat haaks op hun eigen partijprogramma staat, omdat dat nou eenmaal tijdens het uitonderhandelen van de compromissen is afgesproken. Wij kijken er dus niet raar van op dat het vertrouwen in de politiek en het overheidsbestuur niet heel erg hoog is. En waar deze systematische wij/zij tegenstelling toe kan leiden kunnen we maar al te goed aan het werk zien in de Verenigde Staten. Daar is het niet langer een systematisch gegeven maar een systemisch. Nu is het 'wij' van de Republikeinen tegen het 'zij' van de Democraten, die op praktisch alle terreinen van de samenleving rechtlijnig tegenover elkaar staan, elkaar wantrouwen, en steevast elkaars beleid onderuit proberen te halen, ook al zijn ze het op aspecten met elkaar eens. Ook in ons land is dat een mogelijkheid voor de toekomst, als de partijen die aandringen op een hogere kiesdrempel hun zin krijgen. Kleine partijen worden dan gemakshalve de nek omgedraaid, en voorkomen wordt dat er weer nieuwe kleine partijen kunnen opstaan. Een zorgelijke ontwikkeling wat ons betreft. Dus voorzitter, bij deze nogmaals de oproep, nee uitroep aan onze collega bestuurders: is dit werkelijk de wijze waarop we op lange termijn met elkaar willen samenwerken, met de nadruk op het woord samen?

Ik heb maar niet al te veel om mij heen gekeken voorzitter tijdens deze bijdrage. Er zullen ongetwijfeld weer ogen gerold hebben en zuchten geslaakt. Maar ik wil alle collega's oproepen om eens goed in de spiegel te kijken. Want ik vond het verbijsterend dat er werkelijk waar niet één, maar dan ook echt geen één coalitie bestuurslid opstond tijdens de stemming of we het DB toestemming wilden geven als AB om dispensatie aan te vragen voor een extern DB-lid, terwijl die toestemming al lang en breed was aangevraagd en verleend. Als elk individueel bestuurslid van de coalitie fracties er mee kan leven dat het DB het AB passeert en dan met terugwerkende kracht alsnog toestemming vraagt om iets te mogen doen wat al gedaan is, dan is het in mijn algemene beschouwing nog veel slechter gesteld met het bestuur van ons waterschap dan dat ik had durven vermoeden. En zeker de collega's die zich zitten te verbijten, die me het liefst hadden willen onderbreken met "hier klopt echt helemaal niets van", die zou ik willen oproepen om eens goed bij zichzelf te rade te gaan of er ook maar een sprankje van een mogelijkheid is dat de kijk van de Partij voor de Dieren wellicht enige merites heeft. Want wie zich zo aangevallen voelt, zo in de verdediging gedreven voelt, die zit wellicht zo vastgeroest in het eigen gelijk, dat een moment van bezinning kan helpen.

Voorzitter, ik rond af. Ik had eigenlijk een citaat uit de Bijbel willen gebruiken, Mattheüs 7 verzen 3 tot en met 5. Over splinters en balken. Maar aangezien ik niet kerkelijk dan wel christelijk gelovig ben doe ik dat maar even niet. Dit omdat er ongetwijfeld gedacht wordt "kijk jij zelf wel eens in die spiegel?" Nou, ik kan u verzekeren, ik doe niets anders. Elke dag weer toets ik mijn daden aan mijn eigen normen. En soms, nou ja, vaak, ga ik over mijn eigen gestelde normen heen. Ik weet dan dat ik in dat grijze gebied zit, waarin ik iets goedpraat waarvan ik weet dat ik iets doe wat ik zelf fout vind. Maar ik ben me er wel van bewust dát ik in dat grijze gebied zit, en daar het liefst uit wegblijf, en dat ook keer op keer probeer. Het enige dat ik aan mijn collega's vraag is om dat ook regelmatig te doen, te onderzoeken of dat grijze gebied wellicht wel heel erg groot geworden is en de witte en zwarte gebieden van goed en fout te klein. En als na die zelfreflectie de conclusie is "dat grijze gebied bevalt me prima, ik kan er mee leven", dan helemaal goed. Als het dan maar wel een bewuste keuze is dat u zich daar ophoudt, en dat die keuze gevolgen heeft waarover u wellicht nog niet eerder nagedacht hebt.

Dank u voorzitter.

Jeroen Brink | Fractievoorzitter Partij voor de Dieren | Waterschap Amstel, Gooi en Vecht